Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, các đại biểu đã biểu quyết thông qua Luật Dân số với tỷ lệ tán thành rất cao (448/450 đại biểu, chiếm 94,71%). Luật Dân số sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, đánh dấu một bước chuyển chiến lược trong công tác dân số của nước ta - từ việc chỉ quản lý mức sinh sang một chính sách dân số toàn diện và phát triển bền vững.
1. Hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý đồng bộ
Luật Dân số ra đời nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về công tác dân số và phát triển, đặc biệt là tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới. Đây là bước chuyển quan trọng, khắc phục những hạn chế của Pháp lệnh Dân số trước đây, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh mức sinh có xu hướng giảm, già hóa dân số diễn ra nhanh, mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao và chất lượng dân số còn nhiều vấn đề cần cải thiện.
2. Chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển
Một trong những điểm nhấn của Luật Dân số là chuyển đổi tư duy chính sách: không còn đặt trọng tâm vào kế hoạch hóa gia đình như trước mà hướng tới dân số và phát triển toàn diện - dân số vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển của đất nước.
Luật xác định các nội dung cốt lõi trong công tác dân số bao gồm:
- Duy trì mức sinh thay thế;
- Giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh;
- Thích ứng và ứng phó với già hóa dân số;
- Nâng cao chất lượng dân số;
- Truyền thông, giáo dục và vận động toàn xã hội về các vấn đề dân số.
3. Các chính sách ưu việt, nhân văn và thiết thực
Luật Dân số không chỉ dừng lại ở các nguyên tắc chung mà còn đưa ra nhiều chính sách cụ thể nhằm hỗ trợ gia đình và xã hội, như:
- Hỗ trợ tài chính khi sinh con, tăng thời gian nghỉ thai sản;
- Ưu tiên mua, thuê nhà ở xã hội cho những gia đình đáp ứng các điều kiện theo Luật;
- Cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức, coi đây là hành vi nghiêm cấm và quy định rõ trách nhiệm xử lý vi phạm;
- Khuyến khích khám sức khỏe trước khi kết hôn, khám sàng lọc trước sinh và sơ sinh để nâng cao chất lượng dân số;
- Phân cấp cho chính quyền địa phương chủ động trong xây dựng, thực hiện các chính sách phù hợp với tình hình địa phương.
4. Ý nghĩa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội
- Luật Dân số được xem là nền tảng pháp lý quan trọng để giải quyết các thách thức lớn của dân số như mức sinh giảm dưới mức thay thế, già hóa nhanh, mất cân bằng giới tính khi sinh và sự chênh lệch về dịch vụ y tế - giáo dục giữa các vùng. Sự kiện Quốc hội thông qua Luật Dân số với tỷ lệ tán thành cao cũng thể hiện sự thống nhất mạnh mẽ của cơ quan lập pháp đối với trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc và phát triển con người - một yếu tố chiến lược trong phát triển bền vững.
- 5. Hướng tới thực thi và lan tỏa trong đời sống xã hội
- Để Luật Dân số đi vào cuộc sống, các bộ, ngành và địa phương cần nhanh chóng xây dựng kế hoạch tuyên truyền, phổ biến sâu rộng nội dung Luật, đồng thời phối hợp chặt chẽ trong triển khai thực hiện các chính sách mới. Đây là yêu cầu thiết thực để nâng cao ý thức, trách nhiệm cộng đồng trong việc thực hiện mục tiêu dân số và phát triển bền vững.
Thái Hà
